Toffe Peren – 2018.11.29 associatief koken

Een andere Toffe Peer bekijken? Klik HIER voor het overzicht.

Gisteren had ik een afspraak met een collega in Utrecht. Door omstandigheden was zij flink vertraagd. Gelukkig lag aan de overkant van de straat boekhandel Bijleveld. Ik besloot van de gelegenheid gebruik te maken om daar de genomineerde kookboeken voor Het Gouden kookboek 2018 te gaan inzien. En zo leidde het een tot het ander.

In de boekhandel

Bijleveld is zo’n plek waar je liefst veel langer dan een uurtje zou willen rondneuzen. Het heeft een prachtig houten interieur. Een beetje kruipdoor sluipdoor gebouwd, vloeren op verschillende niveaus, hoge boekenkasten met ladders om de hoogste planken te kunnen bereiken, eigenlijk allemaal net te klein voor al het moois dat het te bieden heeft. Wat het juist weer goed maakt: intiem en ‘cosy’.

De kookboekensectie was niet groot, maar de tafel was goed gevuld en de onderliggende kasten ook. Gek genoeg kon ik zo gauw geen van de vijf genomineerde boeken vinden. Wellicht stond er nog wat in de etalage? Maar nee, helaas, ook daar waren de boeken niet meer voorhanden. De mevrouw die mij hielp zocht het uit in de administratie. De laatste exemplaren waren gisteren verkocht. Ah, gelukkig, toch nog eentje: de kersteditie van Koken met Van Boven. Bij mijn zoektocht blijkbaar over het hoofd gezien.

Over de vier andere boeken weet ik nog steeds niet veel meer dan dat ze zijn genomineerd. Ik was van plan geweest om je daar vandaag wat meer over te vertellen. Want wat maakt een kookboek nu eigenlijk goed? En wat maakt het zelfs zo uitzonderlijk dat het genomineerd wordt? De recepten, de vormgeving, de ‘storytelling’, de auteur, de uitgever?

Misschien kom ik daar later nog weleens op terug. Het lot beschikte anders.

De (kwee)perentaart

Het leidde in ieder geval tot mijn extra berichtje van gisteren. Over de (heerlijke!) omgekeerde perentaart en de tv aflevering over kweeperen. Met redelijk hoge verwachtingen zette ik om 17.50 uur de tv aan. Tot mijn verbazing zag ik een aaneenschakeling van de filmpjes die ik die middag al op youtube had bekeken. Alles was blijkbaar al eerder opgenomen en in geknipte vorm op youtube gezet. Of andersom: in aan elkaar geplakte vorm tot tv programma gemaakt. Enfin, hoewel ik het prima vond om het nog eens te zien, was ik toch lichtelijk teleurgesteld.

Impulsaankoop

Terug naar de boekwinkel. Want daar gebeurde nog iets. Terwijl ik het boek van Koken met Van Boven inkeek, wees de boekhandelaar mij op een heel ander boek: De Kookbijbel van Niki Segnit. Ik hoefde er maar een schuine blik op te slaan en intuïtief wist ik dat dat precies het boek was waarnaar ik op zoek was. Zonder er echt over na te (willen) denken, kocht ik het. Een rib uit mijn lijf, maar goed. Een impuls – lees: intuïtief weten – die ik niet kon weerstaan.

De bijbels van Niki Segnit

En misschien is dat ook direct waarom dit boek voor mij, volgens mij veel meer biedt dan veel andere kookboeken. Dit boek gaat over intuïtief weten. Over associatief koken. Het ene gerecht vloeit verhalenderwijs voort uit het andere. Op een wijze zoals onze grootouders en ouders ons hun verhalen, hun kennis, hun herinneringen en hun wijsheden over dragen. In behapbare porties, verspreid en herhaald over de dagen, de weken, de maanden, de jaren. Die nooit vervelen, die altijd smaken naar meer.

Eerder schreef Niki Segnit ‘De Smaakbijbel’. In zijn voorwoord voor De Kookbijbel zegt Yotam Ottolenghi er het volgende over. “In De Smaakbijbel analyseert Segnit onze voedselbelevingen. …. In dit tweede boek waarin ze onze voedselbereidingen onderzoekt schept ze orde in de kookchaos door de dwarsverbanden bloot te leggen tussen de ene kooktechniek en de andere, en tussen het ene gerecht en het andere.”

De Kookbijbel heeft niet voor niets als ondertitel ‘Het ene recept leidt naar het andere’. Thuisgekomen kreeg ik er maar niet genoeg van erin te bladeren en te lezen. Eigenlijk was er maar één ding dat ik echt miste, dat waren leeslinten. in die hele dikke kookbijbel was slechts één leeslint aangebracht. Binnen een half uur had ik er al wel tien willen hebben, voor alle leuke dingen die ik las en graag zo snel en eenvoudig mogelijk terug wilde kunnen vinden.

Mariana Lanari

Het boek bracht bij mij een herinnering teweeg aan iets heel anders. Het deed me denken aan het werk ‘Moving Thinking’ van de Braziliaanse kunstenaar Mariana Lanari.

Eind 2016, begin 2017 verandert Lanari in vijf maanden tijd de bestaande ordening van de boeken in de leeszaal van het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Met dit werk laat zij zien hoe je via een boekencollectie en de ordening daarvan onze visie op de wereld of een onderdeel daarvan kan bloot leggen. En hoe onuitputtelijk het aantal mogelijkheden is om dit vanuit een bestaande collectie te doen. En dat het uitgangspunt van waaruit je werkt, kijkt, ordent, alles bepalend is voor de uitkomst. Zoals een axioma in de wiskunde dat ook doet.

Normaal gesproken staan de boeken in de bibliotheek van het Stedelijk alfabetisch geordend op kunstenaarsnaam. De verandering die Lanari aanbrengt is gebaseerd op het boek Writing as Sculpture van Louwrien Wijers uit 1996. In dit boek interviewt Wijers belangrijke kunstenaars en wetenschappers zoals Joseph Beuys, Andy Warhol en Robert Filliou.

De herordening die Lanari aanbrengt start met boeken die in deze interviews ter sprake komen of daar op een of andere manier mee verbonden zijn. Zoals bijvoorbeeld de catalogus van de grote Beuys-tentoonstelling in het Guggenheim, die Beuys in het interview ter sprake brengt, of die van Robert Filliou Research at the Stedelijk. Je kunt je voorstellen dat je vanuit deze denkwijze vele vertakkingen kunt krijgen. Want aan genoemde boekvoorbeelden zijn natuurlijk weer tal van andere boeken gerelateerd. Vanuit Writing as Sculpture verplaatst Lanari boeken en vervangt boeken in de leeszaal door boeken uit het depot, waarmee zij ons denken en de rijkdom aan schakeringen daarin aan de hand van één thema op prachtige wijze visualiseert.

Betekenis van Lanari’s werk

Er is al enige tijd discussie over de betekenis en functie van bibliotheken en collecties in relatie tot digitalisering en internet. De werkwijze van Lanari biedt mijns inziens inspirerende mogelijkheden om uit dit klassieke kennisreservoir te putten, tot nieuwe inzichten te komen over de manier waarop wij ons tot de werkelijkheid verhouden, hiaten in onze manier van denken en kennis bloot te leggen en zo nodig te kunnen aanvullen. Het mooie aan het project van Lanari vind ik dat het ons in staat stelt om the state of the art van ons eigen denken te visualiseren en in kaart te brengen. Vanuit dit laatste zou een digitalisering van nieuwe zoekmogelijkheden aan de hand van een aantal standaardwerken voor gebruikers van een bibliotheek een voor de hand liggende wens zijn.

Wat kun je er zelf mee?

En als je het kleinschaliger bekijkt: hoe leuk zou het zijn om de aanpak van Lanari een keertje op je eigen boekenkast toe te passen. Uitgaande van een eigen boek dat je echt nooit of te nimmer weg wilt doen, omdat het voor jou om jouw moverende redenen zo belangrijk is. Om aan de hand van dát dierbare boek je eigen state of the art te ontdekken. Oh, hoeveel nieuwe spannende leeswensen zou dit op kunnen leveren!

Of, zoals Niki Segnit deed: je eigen associatieve kookboek te maken. Uitgaande van een recept dat je lekker vindt.

TOFFE PEREN
over oude recepten en kookboeken in een nieuw jasje