zelfportret

There is only one way to see things,

until someone shows us how to look at them with different eyes.

Pablo Picasso

Een cursus waarin je op beeldende wijze kennis maakt met jezelf. Een onverwachte ontmoeting vol speelse verrassingen.

De cursus start op zaterdag 7 mei 2022. De cursus duurt acht weken en bestaat uit vier online kunstlessen plus vier zoombijeenkomsten. Na afloop van deze acht weken heb je meerdere zelfportretten in verschillende technieken en met verschillende materialen gemaakt. Het resultaat is dat je jezelf, jouw persoonlijkheid en uitstraling, op uiteenlopende wijzen hebt geportretteerd. Ook de kanten die in het dagelijks leven soms wat onderbelicht blijven.

Na afloop van de cursus blijft het lesmateriaal nog een jaar lang onbeperkt toegankelijk.

De cursus is geschikt voor beginners en gevorderden.

Elke les bestaat uit een combinatie van kunstgeschiedenis met daarop gebaseerde praktische oefeningen. Ingezoomd wordt op voorbeelden van zelfportretten van kunstenaars en een uitleg over hun werkwijze en de achterliggende context of motieven die ze hadden om ze te maken. In de oefeningen ligt het accent op collage en wordt een handreiking gegeven om dit te combineren met tekenen, schilderen en mixed media.

ZELFPORTRET, EEN KORTE GESCHIEDENIS

In de veertiende eeuw werden door schilders en andere meesters in Europa veel naar de natuur gelijkende portretten gemaakt. Het eerste authentieke zelfportret (voorzover dat bekend is) is van de 14e eeuwse kunstenaar Peter Parler de Jonge. Het zelfportret is onderdeel van een serie bustes in reliëf die hij maakte voor de (Gotische) St. Vitus Kathedraal van Praag.

Veel kunstenaars maken zelfportretten. De meest voor de hand liggende reden daarvoor is dat je zelf als model te allen tijde beschikbaar bent en je zo op eenvoudige wijze in de portretkunst kunt bekwamen. Een van Nederlands’ meest aanspreekbare voorbeelden hiervan is de reeks zelfportretten die Rembrandt in zijn leven maakte. In sommige situaties is het zelfportret gebruikt als signatuur van een werk of om aan te geven dat het geschilderde waarheidsgetrouw was en dat de kunstenaar er ooggetuige van was. Het eerste en meest bekende voorbeeld hiervan in de kunst is Jan van Eyck’s ‘Giovanni Arnolfini en zijn verloofde’ uit 1434. In de spiegel die van Eyck op de achterwand schilderde is de schilder en een andere ooggetuige te ontwaren en boven de spiegel staat in het Latijn ‘Johannes de eyk fiut hic’ (Jan van Eyck is hier geweest).

Maar wat willen kunstenaars nu werkelijk laten zien met deze portretten? Al bij het begrip natuurgetrouw lopen de meningen uiteen. Net als in deze tijd, gold ook in vroegere periodes dat beelden gemanipuleerd werden al naar gelang hetgeen tot uitdrukking moest worden gebracht.  Soms was het de kunstenaar die dat bepaalde, maar vaak was het afhankelijk van wat de opdrachtgever (wie betaalt bepaalt) er graag in wilde terugzien en van de mode van de tijd. En als het gaat om zelfportretten, dan liggen er vaak nog grotere existentiële vraagstukken aan ten grondslag. De zoektocht naar de ware ik achter de façade.

Rembrandt, zelfportret, olie op paneel, 22,6×18,7cm, 1628-1629,
Jan van Eyck, portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw, olie op eikenhouten paneel, 82x60cm, 1434
Peter Parler, zelfportret, reliëf St. Vitus Kathedraal Praag, 1370

OPZET VAN DE CURSUS

In deze cursus werk je aan een serie zelfportretten waarin verschillende motieven door elkaar heen mogen lopen. Wat jouw zelf portretten te vertellen hebben, merk je wel als ze klaar zijn. Je gaat dat niet vooraf bedenken, bv hoe je vindt dat je eruit ziet of uitstraalt of wie je ten diepste bent. Je gaat zelfportretten maken geïnspireerd op een aantal voorbeelden van zelfportretten van kunstenaars. De voorbeelden die gebruikt worden zijn overwegend 20e eeuws. De cursus bestaat uit vier kunstlessen waarin deze voorbeelden worden uitgediept. Je krijgt via video, foto’s en tekst uitleg over context en motieven. En je krijgt stapsgewijs uitgewerkte oefeningen om er zelf mee aan de slag te gaan.

KUNSTLES 1 – het moment

Soms zie je een foto van jezelf waarvan de betekenis verder reikt dan plaatje en het moment waarop de foto werd genomen. Een foto die uitdrukking geeft aan een tijdsbeeld; een belangrijke periode of gebeurtenis in je leven; of aan je diepste wezen of zielenroerselen. Het is niet zomaar een plaatje, niet zomaar een moment.

  • In deze kunstles vormt een werk van Max Beckmann het uitgangspunt.
  • Je maakt een beeldanalyse van dit werk.
  • De beeldanalyse is de basis voor een vertaling naar enkele eigen zelfportretten.
  • Je werkt met foto’s, collage en schilderen.

KUNSTLES 2 – meerzijdigheid

In het kubisme wordt de suggestie van diepte verlaten en wordt geëxperimenteerd met  nieuwe manieren om de ruimtelijkheid van de fysieke wereld op het platte vlak weer te geven.

  • In deze kunstles vormen het kubisme en de werken van Pablo Picasso en zijn vriend Jean Cocteau het vertrekpunt.
  • Je maakt een beeldanalyse van de werken die worden besproken.
  • De beeldanalyse is de basis voor een vertaling naar enkele eigen zelfportretten.
  • Je oefent met ritme, ordening en vereenvoudiging
  • Je werkt met foto’s, collage, tekenen en schilderen.

KUNSTLES 3 – de kunst van het weglaten

Het exact weergeven van de werkelijkheid doet de waarheid niet per se recht. Impressionisten in de 2e helft van de 19e eeuw en modernisten in de eerste helft van de 20e eeuw zochten naar nieuwe mogelijkheden om die werkelijkheid te doorgronden. In deze kunstles gaat het over keuzes maken en de kunst van het weglaten om tot de (een) kern van jezelf door te dringen.

  • In deze kunstles komen diverse voorbeelden uit het impressionisme, modernisme en hedendaagse kunst aan bod.
  • Ingezoomd wordt op het werk van de impressionist Medardo Rosso en de modernist Pablo Picasso.
  • Je maakt een beeldanalyse van de werken die worden besproken.
  • De beeldanalyse is de basis voor een vertaling naar enkele eigen zelfportretten.
  • Je oefent met vereenvoudiging, de kunst van het weglaten en het maken van beeldkeuzes.
  • Je werkt met collages uit kunstles 2 die je om gaat zetten in een reliëf in klei of karton. Of in een ander materiaal naar keuze.

KUNSTLES 4 – maskerades

Achter maskers kunnen we ons verschuilen, maar het zijn ook uitdrukkingen van de verschillende rollen en persoonlijkheden die we in dit leven dragen of kunnen dragen. Maskers spelen een rol in vele periodes en kunstvormen van de kunstgeschiedenis.

  • In deze kunstles komen voorbeelden aan de orde uit de schilderkunst, opera en film. Er komt werk voorbij van kunstenaars uit de eerdere kunstlessen, zoals Beckman, Picasso en Cocteau. Aangevuld met werk uit diezelfde periode van James Ensor en van de hedendaagse kunstenaars zoals Matthew Barney.
  • Ingezoomd wordt op het werk van de impressionist Medardo Rosso en de modernist Pablo Picasso.
  • De voorbeelden gebruik je als inspiratie om twee zelfportretten te maken. Een masker dat je dagelijkse gezicht weerspiegelt en een masker dat je gezicht achter het masker laat zien.
  • Je gebruikt het werk uit kunstles 2 en 3 als uitgangspunt om de maskers mee te maken.
  • Je maakt de maskers in papier-maché of in een ander materiaal naar keuze.